Jak rozpoznać zespół jelita drażliwego?

Co to jest zespół jelita drażliwego (IBS)?

Zespół jelita drażliwego (IBS, z ang. irritable bowel syndrome) to jedno z najczęstszych zaburzeń czynnościowych przewodu pokarmowego. Nie jest to choroba zagrażająca życiu, ale bywa bardzo dolegliwa i potrafi znacząco obniżyć komfort codziennego funkcjonowania. Szacuje się, że dotyczy nawet 10 do 20% populacji, częściej kobiet, co może częściowo wynikać z częstszego szukania przez nie pomocy medycznej.

Zaburzenie czynnościowe oznacza, że mimo dolegliwości nawet zaawansowane badania nie wykrywają uchwytnej przyczyny organicznej (zapalnej, infekcyjnej czy anatomicznej). W powstawaniu IBS podkreśla się rolę osi jelitowo-mózgowej, zmian mikrobioty jelitowej (dysbiozy), nadwrażliwości trzewnej oraz serotoniny wpływającej na motorykę jelit. Znaczenie mają zarówno czynniki fizyczne, jak i psychiczne, w tym przewlekły stres.

Jakie są objawy zespołu jelita drażliwego?

Rozpoznanie IBS opiera się na Kryteriach Rzymskich IV, czyli międzynarodowej klasyfikacji zaburzeń czynnościowych przewodu pokarmowego. Zgodnie z nimi IBS to nawracający ból brzucha występujący średnio co najmniej raz w tygodniu w ciągu ostatnich 3 miesięcy, z początkiem co najmniej 6 miesięcy wcześniej, któremu towarzyszą co najmniej dwa z poniższych objawów:

• związek bólu z wypróżnianiem,
• zmiana częstości oddawania stolca,
• zmiana konsystencji stolca.

Dodatkowo chorzy zgłaszają często:

• poposiłkowy charakter dolegliwości,
• ospałość i zmęczenie,
• bóle głowy,
• bóle pleców,
• naglące lub częste oddawanie moczu oraz uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza.

Objawy IBS często pojawiają się po przebytej infekcji jelitowej i bywają wiązane z dysbiozą oraz zaburzeniami osi jelito, mikrobiota, mózg. Nasilają się zwykle po posiłkach i w stresie, a rzadko budzą w nocy.

Jakie są postacie IBS?

W zależności od dominującego rytmu wypróżnień wyróżnia się cztery postacie: z przewagą zaparć (IBS-C), z przewagą biegunek (IBS-D), postać mieszaną (IBS-M) oraz nieokreśloną (IBS-U). Ustalenie postaci ułatwia dobór diety i pomaga lekarzowi zaplanować dalsze postępowanie.

Jak przebiega diagnostyka?

IBS rozpoznaje się na podstawie obrazu klinicznego i po wykluczeniu innych przyczyn. Lekarz może zlecić między innymi morfologię, CRP, badanie kału (w tym kalprotektynę), testy w kierunku celiakii, a w wybranych przypadkach kolonoskopię. Objawy alarmowe, takie jak utrata masy ciała, krew w stolcu, gorączka, niedokrwistość czy początek dolegliwości po 50. roku życia, wymagają pilnej konsultacji, ponieważ mogą wskazywać na inną przyczynę.

Dieta i styl życia przy IBS

Duża część działań łagodzących objawy wiąże się z trybem życia i codzienną dietą. Przy zaparciach pomocne bywają produkty bogate w błonnik, na przykład otręby czy płatki owsiane, a nadmiar łatwo przyswajalnych węglowodanów potrafi nasilać dolegliwości. Warto też ograniczyć alkohol, który podrażnia przewód pokarmowy.

Coraz częściej w łagodzeniu objawów stosuje się protokół low-FODMAP, czyli czasowe ograniczenie fermentujących węglowodanów, prowadzone najlepiej pod okiem dietetyka. Pomagają również regularne posiłki, odpowiednie nawodnienie oraz umiarkowana aktywność fizyczna, która korzystnie wpływa na perystaltykę jelit. Przy wzdęciach i biegunkach specjaliści zalecają dbanie o zróżnicowanie flory bakteryjnej. Więcej o probiotykach przeczytasz w naszym słowniczku.

Gdy zmiana diety nie wystarcza, pomocna bywa terapia poznawczo-behawioralna prowadzona przez specjalistę, ponieważ stan emocjonalny wyraźnie wpływa na pracę jelit. Przy uciążliwych lub niepokojących objawach zawsze skonsultuj się z lekarzem, który potwierdzi lub wykluczy IBS i dobierze odpowiednie postępowanie.

Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.