Błonnik czy maślan sodu? Czym się różnią i jak wybrać

Błonnik i maślan sodu to nie są dwa warianty tego samego, tylko substrat i produkt końcowy tego samego procesu. Błonnik fermentowalny jest surowcem, który mikrobiota jelita grubego rozkłada między innymi do maślanu. Maślan sodu to sól sodowa kwasu masłowego, czyli ten sam związek podany z zewnątrz, w gotowej postaci. Wybór między nimi nie polega na tym, który jest lepszy, tylko na tym, czy chcesz dostarczyć surowiec do fermentacji, czy sam związek.

Czym różni się błonnik od maślanu sodu?

Różnica jest w miejscu w łańcuchu przemian. Błonnik fermentowalny nie jest trawiony w jelicie cienkim i trafia do jelita grubego, gdzie mikrobiota rozkłada go do krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych: octanu, propionianu i maślanu [1]. Maślan jest więc naturalnym produktem fermentacji błonnika, a nie substancją obcą dla jelita.

Maślan sodu wchodzi do tego układu z drugiej strony. Jest to sól sodowa kwasu masłowego, podawana jako gotowy związek, bez etapu fermentacji. Konsekwencja praktyczna jest taka, że błonnik dodatkowo zwiększa objętość i uwodnienie treści jelitowej oraz karmi mikrobiotę, a preparat z maślanem dostarcza wyłącznie sam związek. To są dwa różne wkłady, nie dwie wersje tego samego.

Co to jest maślan sodu i w jakiej formie występuje?

Maślan sodu to sól sodowa kwasu masłowego, czyli krótkołańcuchowego kwasu tłuszczowego o czterech atomach węgla. W jelicie grubym człowieka maślan powstaje naturalnie z fermentacji błonnika przez bakterie i jest opisywany w literaturze jako podstawowe źródło energii dla kolonocytów, czyli komórek nabłonka jelita grubego [2].

W preparatach dostępnych na rynku maślan sodu występuje najczęściej w kapsułkach, zwykle w formie mikrootoczkowanej. Otoczka ma dwa zadania praktyczne: maskuje charakterystyczny zapach kwasu masłowego i opóźnia uwolnienie substancji, żeby nie zostawała wchłonięta w górnym odcinku przewodu pokarmowego. Dawka jest podawana w miligramach i różni się między preparatami, dlatego porcję odczytuje się z etykiety konkretnego produktu, a nie z ogólnych zaleceń.

Warto znać jedno ograniczenie tego wątku. Maślan sodu nie ma w wykazie oświadczeń zdrowotnych dopuszczonych w Unii Europejskiej żadnego zatwierdzonego oświadczenia, więc opisy działania spotykane w reklamach nie mają statusu oświadczenia o produkcie. Literatura naukowa opisuje rolę maślanu w fizjologii jelita grubego, ale jest to wiedza o samym związku, a nie obietnica efektu konkretnego suplementu [3].

Skąd bierze się maślan w jelicie grubym bez suplementu?

Maślan powstaje w jelicie grubym z fermentacji błonnika, więc dieta bogata w błonnik fermentowalny jest jego naturalnym źródłem. Ilość zależy od dwóch rzeczy: od tego, ile substratu dociera do okrężnicy, i od tego, jaka mikrobiota tam mieszka, bo różne bakterie fermentują różne frakcje błonnika i z różną wydajnością.

Arabinogalaktan należy do frakcji fermentowalnych. W badaniach in vitro arabinogalaktany wykazują charakterystykę prebiotyczną i są fermentowane przez mikrobiotę jelitową z wytworzeniem krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych [4]. W badaniu z udziałem zdrowych ochotników arabinogalaktan stosowano w dawkach 8,4 g i 15,0 g dziennie, oceniając parametry przewodu pokarmowego i krwi [5].

Stąd wniosek praktyczny, który porządkuje całą tę decyzję: zwiększenie podaży błonnika fermentowalnego i przyjmowanie maślanu sodu to nie są działania konkurencyjne. Pierwsze zmienia warunki w jelicie i karmi mikrobiotę, drugie dostarcza gotowy związek. Który zestaw ma sens w Twoim przypadku, warto omówić z lekarzem lub dietetykiem, zwłaszcza przy utrzymujących się objawach.

Kiedy sięgnąć po błonnik, a kiedy rozważyć maślan sodu?

Jeśli problemem jest rytm wypróżnień i twardy stolec, pierwszym krokiem jest zwykle błonnik, bo działa na to, co ten problem powoduje. Suplementacja błonnikiem poprawia parametry wypróżnień u dorosłych z zaparciem przewlekłym, co wykazał przegląd systematyczny z metaanalizą badań z randomizacją [6]. Maślan sodu nie zwiększa objętości ani uwodnienia treści jelitowej, więc w tym konkretnym celu nie zastępuje błonnika.

Cztery pytania wystarczą, żeby zawęzić wybór, niezależnie od marki preparatu.

1. Jaki jest cel. Rytm wypróżnień i konsystencja stolca to inny cel niż dostarczenie samego związku do jelita grubego.
2. Jaka jest obecna podaż błonnika. Punktem odniesienia dla dorosłych jest około 25 g na dobę. Jeśli jesteś wyraźnie poniżej, to jest pierwsza rzecz do uzupełnienia.
3. Jaka forma jest wykonalna na co dzień. Proszek albo saszetka do rozpuszczenia to inna rutyna niż kapsułka.
4. Co mówi etykieta. Nazwa surowca, gramatura na porcję i liczba porcji w opakowaniu. Reszta opisu to marketing.

Kryteria oceny samego błonnika rozpisaliśmy osobno w tekście o tym, jaki błonnik wybrać, a tempo dochodzenia do dawki w tekście o dziennej dawce błonnika. Co poza suplementem realnie zmienia rytm, opisaliśmy w tekście o tym, jak poprawić perystaltykę jelit.

Czy można łączyć błonnik z maślanem sodu?

Nie ma przeciwwskazań wynikających z samego mechanizmu, bo są to różne ogniwa tego samego szlaku, a nie dwa preparaty o tym samym działaniu. W praktyce sensowniej jest jednak wprowadzać je pojedynczo i w odstępie co najmniej dwóch tygodni, bo tylko wtedy da się ocenić, co komu pomaga, a co powoduje dolegliwości.

Przy błonniku trzeba pilnować tempa: zbyt szybkie zwiększenie dawki daje gaz i uczucie rozpierania, bo podaż substratu rośnie szybciej, niż mikrobiota jest w stanie się przystosować. Przy każdym preparacie warto też sprawdzić, czy nie wchodzi w interakcję z przyjmowanymi lekami, bo błonnik może wpływać na wchłanianie substancji przyjmowanych w tym samym czasie. Przy stałej farmakoterapii rozsądnie jest zachować odstęp czasowy i skonsultować to z lekarzem lub farmaceutą.

Gdzie w tym miejscu jest Fiberbiom?

Fiberbiom to suplement diety, który dostarcza fermentowalnego błonnika prebiotycznego i colostrum w jednej saszetce dziennie. Zawiera arabinogalaktan z kory modrzewia (5000 mg w saszetce), czyli błonnik prebiotyczny, który w jelicie grubym jest fermentowany przez mikrobiotę do krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, oraz colostrum bovinum Genactiv (1000 mg w saszetce). Opakowanie ma 15 saszetek, czyli 15 dni przy jednej saszetce dziennie.

Fiberbiom Pure to ten sam błonnik bez dodatków: 100% arabinogalaktanu z kory modrzewia (Larix laricina), 60 g proszku, około 30 porcji, dawkowanych na miarkę. Różnica między nimi dotyczy składu i wygody dawkowania, nie skuteczności jednego nad drugim.

W badaniu opinii na grupie 60 osób, po 30 dniach stosowania, 73% badanych potwierdziło, że Fiberbiom wspomaga regularne wypróżnianie, a 70%, że jelita pracują lepiej*. Wyniki opisane są na stronach regularne wypróżnianie i płaski brzuch.

Porcję rozpuszcza się w 150 do 200 ml zimnego lub letniego płynu i wypija od razu, nigdy w gorącym napoju. Fiberbiom nie jest lekiem i nie służy do leczenia zaparć. Nie stosować przy nadwrażliwości na białko mleka krowiego. Suplement diety nie może być stosowany jako substytut zróżnicowanej diety.

* Badanie opinii zrealizowane na 60 uczestnikach. Efekty po 30 dniach stosowania.

Najczęstsze pytania

Co jest lepsze: błonnik czy maślan sodu?

To pytanie nie ma jednej odpowiedzi, bo są to substancje z dwóch różnych miejsc tego samego szlaku, a nie konkurenci. Błonnik fermentowalny jest substratem: trafia do jelita grubego, gdzie mikrobiota rozkłada go do krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, w tym maślanu, a przy okazji zwiększa objętość i uwodnienie treści jelitowej. Maślan sodu jest produktem końcowym tej fermentacji, podanym z zewnątrz w gotowej postaci, i objętości treści nie zmienia. Dlatego przy rytmie wypróżnień i twardym stolcu pierwszym krokiem jest zwykle błonnik, bo działa na przyczynę tych objawów. Jeśli objawy się utrzymują, wybór preparatu warto omówić z lekarzem lub dietetykiem, a nie opierać go na porównaniach z reklam.

Na co stosuje się maślan sodu?

Maślan sodu to sól sodowa kwasu masłowego, czyli krótkołańcuchowego kwasu tłuszczowego, który w jelicie grubym powstaje naturalnie z fermentacji błonnika przez bakterie. W literaturze naukowej opisywany jest jako podstawowe źródło energii dla kolonocytów, czyli komórek nabłonka jelita grubego, i to jest wiedza o samym związku, a nie o konkretnym suplemencie. W Unii Europejskiej maślan sodu nie ma żadnego zatwierdzonego oświadczenia zdrowotnego, więc opisy działania spotykane w reklamach preparatów nie mają statusu oświadczenia o produkcie. Praktycznie oznacza to, że zastosowanie i porcję odczytuje się z etykiety konkretnego produktu, a wskazania warto omówić z lekarzem lub farmaceutą. Suplement diety nie może być stosowany jako substytut zróżnicowanej diety.

Jak przyjmować maślan sodu i w jakiej formie jest dostępny?

Na rynku maślan sodu występuje najczęściej w kapsułkach, zwykle w formie mikrootoczkowanej, a porcja podawana jest w miligramach. Otoczka pełni dwie funkcje praktyczne: maskuje charakterystyczny zapach kwasu masłowego i opóźnia uwolnienie substancji, żeby nie została wchłonięta już w górnym odcinku przewodu pokarmowego. Dawki różnią się między preparatami, dlatego nie ma jednej uniwersalnej porcji i trzeba ją odczytać z etykiety konkretnego produktu, a nie z ogólnych poradników. Przy stałym przyjmowaniu leków warto sprawdzić z lekarzem lub farmaceutą, czy nie potrzebny jest odstęp czasowy. Kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny skonsultować każdą suplementację przed jej rozpoczęciem.

Jakie są przeciwwskazania do stosowania maślanu sodu?

Przeciwwskazania podaje producent na opakowaniu konkretnego preparatu i to jest pierwsze miejsce do sprawdzenia, bo składy i dawki różnią się między produktami. Poza tym warto pamiętać o dwóch rzeczach wynikających z samej substancji. Po pierwsze, maślan sodu jest solą sodową, więc dostarcza sód, co ma znaczenie przy diecie z ograniczeniem sodu. Po drugie, jak przy każdej suplementacji, kobiety w ciąży i karmiące piersią oraz osoby przyjmujące leki na stałe powinny skonsultować stosowanie z lekarzem lub farmaceutą, również pod kątem odstępu czasowego między preparatem a lekami. Suplement diety nie może być stosowany jako substytut zróżnicowanej diety i nie zastępuje diagnostyki, jeśli objawy się utrzymują.

Czy maślan sodu ma skutki uboczne?

Informacje o tolerancji i ewentualnych działaniach niepożądanych podaje etykieta konkretnego preparatu, bo różnią się one dawką i postacią. Z właściwości samej substancji wynikają dwie praktyczne uwagi. Kwas masłowy ma charakterystyczny, nieprzyjemny zapach, dlatego preparaty są zwykle mikrootoczkowane, a uszkodzona lub rozgryziona kapsułka ten zapach uwalnia. Druga uwaga dotyczy sodu, którego maślan sodu jako sól sodowa dostarcza, co bywa istotne przy diecie z jego ograniczeniem. Jeśli po rozpoczęciu suplementacji pojawia się dyskomfort ze strony przewodu pokarmowego, rozsądnie jest przerwać stosowanie i skonsultować to z lekarzem lub farmaceutą, zamiast zwiększać porcję.

Czy błonnik może zastąpić maślan sodu?

Błonnik fermentowalny jest naturalnym źródłem maślanu w jelicie grubym, bo maślan powstaje właśnie z jego fermentacji przez mikrobiotę. To nie jest jednak pełne zastępstwo, bo ilość powstającego maślanu zależy od dwóch rzeczy naraz: od tego, ile substratu dociera do okrężnicy, i od tego, jaki skład ma mikrobiota danej osoby, ponieważ różne bakterie fermentują różne frakcje błonnika z różną wydajnością. Z drugiej strony maślan sodu nie zastępuje błonnika w drugą stronę, bo nie zwiększa objętości ani uwodnienia treści jelitowej i nie jest substratem dla mikrobioty. Najuczciwsza odpowiedź brzmi więc tak: częściowo się pokrywają, ale każde z nich wnosi coś, czego drugie nie wnosi.

Podsumowanie

Błonnik fermentowalny i maślan sodu leżą na tym samym szlaku, ale w różnych jego punktach: pierwszy jest substratem fermentacji, drugi jej produktem podanym z zewnątrz. Przy rytmie wypróżnień i twardym stolcu sensowniej jest zacząć od błonnika, bo poza dostarczeniem substratu zwiększa objętość i uwodnienie treści jelitowej, czego maślan sodu nie robi. Wybór preparatu opieraj na czterech rzeczach: celu, obecnej podaży błonnika, wykonalnej na co dzień formie i tym, co realnie stoi na etykiecie. Maślan sodu nie ma w Unii Europejskiej zatwierdzonego oświadczenia zdrowotnego, więc opisy działania z reklam traktuj jako marketing, a nie jako informację o produkcie.

Źródła

1. Koh A, De Vadder F, Kovatcheva-Datchary P, Bäckhed F. From Dietary Fiber to Host Physiology: Short-Chain Fatty Acids as Key Bacterial Metabolites. Cell. 2016;165(6):1332-1345. PMID: 27259147
2. Hamer HM, Jonkers D, Venema K, et al. Review article: the role of butyrate on colonic function. Aliment Pharmacol Ther. 2008;27(2):104-119. PMID: 17973645
3. Canani RB, Costanzo MD, Leone L, et al. Potential beneficial effects of butyrate in intestinal and extraintestinal diseases. World J Gastroenterol. 2011;17(12):1519-1528. PMID: 21472114
4. Sun Y, Hu J, Zhang S, et al. Prebiotic characteristics of arabinogalactans during in vitro fermentation through multi-omics analysis. Food Chem Toxicol. 2021;156:112522. PMID: 34438010
5. Robinson RR, Feirtag J, Slavin JL. Effects of dietary arabinogalactan on gastrointestinal and blood parameters in healthy human subjects. J Am Coll Nutr. 2001;20(4):279-285. PMID: 11506055
6. van der Schoot A, Drysdale C, Whelan K, Dimidi E. The Effect of Fiber Supplementation on Chronic Constipation in Adults: An Updated Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Am J Clin Nutr. 2022;116(4):953-969. PMID: 35816465