Laktoferyna: skutki uboczne i przeciwwskazania. Co wiadomo o bezpieczeństwie

Laktoferyna bydlęca to białko mleka, które Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności ocenił jako bezpieczny składnik żywności przy proponowanych zastosowaniach i ilościach. W badaniach z jej udziałem działania niepożądane opisywano rzadko. Najważniejsze przeciwwskazanie jest proste: alergia na białka mleka krowiego. Poniżej zebraliśmy, co wiadomo o bezpieczeństwie laktoferyny, kto powinien najpierw porozmawiać z lekarzem i jakie objawy najpierw wymagają diagnozy.

Podstawowe informacje o tym białku, jego źródłach i budowie znajdziesz w kompletnym przewodniku o laktoferynie.

Czy laktoferyna jest bezpieczna?

Laktoferyna bydlęca jest w Unii Europejskiej dopuszczona jako nowa żywność, z określoną specyfikacją i maksymalnymi ilościami w poszczególnych kategoriach produktów [1]. Decyzja opiera się na dwóch opiniach naukowych EFSA z 2012 roku. W pierwszej oszacowano, że dorośli przy proponowanych zastosowaniach mogą spożywać średnio około 1,4 g laktoferyny dziennie, a niemowlęta karmione mlekiem modyfikowanym około 200 mg na kilogram masy ciała. Te ilości były około 10 razy (niemowlęta) i 100 razy (dorośli) niższe od najwyższej dawki, przy której w badaniu na szczurach nie obserwowano działań niepożądanych [2]. Druga opinia, dotycząca innego producenta, również uznała składnik za bezpieczny [3].

To ocena składnika, a nie konkretnego suplementu. Bezpieczeństwo gotowego produktu zależy także od pozostałych składników, ilości w porcji i od tego, czy stosuje się go zgodnie z etykietą.

Jakie działania niepożądane opisywano w badaniach?

W badaniu 300 kobiet w ciąży, w którym porównywano laktoferynę z siarczanem żelaza, autorzy nie odnotowali działań niepożądanych w grupie laktoferyny [4]. W badaniu 555 małych dzieci w Peru oraz w badaniu 168 osób z trądzikiem nie opisano działań niepożądanych [5][6]*.

Brak zgłoszeń w badaniach nie oznacza, że reakcje nigdy się nie zdarzają. Jeśli po rozpoczęciu stosowania pojawi się wysypka, świąd, obrzęk, ból brzucha, biegunka lub inne niepokojące objawy, przerwij przyjmowanie i skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. Duszność albo obrzęk twarzy i gardła to sytuacja nagła, wymagająca natychmiastowej pomocy. Co dzieje się z laktoferyną w przewodzie pokarmowym, opisujemy w tekście laktoferyna a jelita, a badania nad laktoferyną i skórą w tekście laktoferyna a skóra.

* Opisane badania dotyczyły laktoferyny jako składnika (bydlęcej, w określonych dawkach i grupach osób), a nie produktu Genactiv. Ich wyniki nie są obietnicą efektu i nie zastępują porady lekarskiej.

Przeciwwskazania: kto nie powinien stosować laktoferyny?

Laktoferyna w suplementach jest najczęściej pozyskiwana z mleka krowiego, więc jest białkiem mleka. Osoby z alergią na białka mleka krowiego, zarówno dzieci, jak i dorośli, nie powinny jej stosować bez zgody lekarza prowadzącego [7]. Nietolerancja laktozy to coś innego niż alergia na białka mleka, ale także wtedy warto sprawdzić cały skład, bo preparaty zawierają różne dodatki. Przeciwwskazaniem jest też nadwrażliwość na którykolwiek inny składnik produktu.

Z lekarzem warto porozmawiać przed rozpoczęciem stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią, u dzieci, przy chorobach przewlekłych, przy stałym przyjmowaniu leków oraz przy zaburzeniach gospodarki żelazem, w tym przy nadmiarze żelaza. Laktoferyna wiąże żelazo, choć ilość żelaza dostarczana z typową porcją jest bardzo mała: w jednym z badań 100 mg laktoferyny zawierało od 70 do 84 µg żelaza [8]. Czym laktoferyna różni się od preparatów żelaza, wyjaśniamy w tekście laktoferyna czy żelazo. O ciąży piszemy szerzej w tekście laktoferyna w ciąży i po porodzie, o dzieciach w tekście laktoferyna dla dzieci.

Objawy, które najpierw wymagają diagnozy

Zanim zaczniesz szukać jakiegokolwiek suplementu, warto ustalić przyczynę objawów. Zmęczenie, bladość czy wypadanie włosów mogą wynikać z niedoboru żelaza, ale też z chorób tarczycy, utraty krwi czy chorób przewlekłych. Niska ferrytyna zawsze wymaga ustalenia przyczyny z lekarzem, a leczenie niedoboru żelaza dobiera lekarz. Jak czytać wynik ferrytyny, wyjaśnia przewodnik o ferrytynie.

Podobnie jest z dolegliwościami jelitowymi. Krew lub śluz w stolcu, utrata masy ciała, gorączka, nocne bóle brzucha czy biegunka trwająca dłużej niż kilka dni to objawy alarmowe, które wymagają wizyty u lekarza, a nie suplementu. Laktoferyna nie ma w Unii Europejskiej dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego [9].

Najczęstsze pytania

Czy laktoferyna ma skutki uboczne?

W opisanych badaniach z laktoferyną bydlęcą działania niepożądane zgłaszano rzadko. EFSA uznała laktoferynę bydlęcą za bezpieczny składnik żywności przy proponowanych ilościach. Reakcje nadwrażliwości są jednak możliwe, zwłaszcza u osób z alergią na białka mleka krowiego. Przy niepokojących objawach przerwij stosowanie i skonsultuj się z lekarzem.

Czy laktoferyna może uczulać?

Tak, u osób uczulonych na białka mleka krowiego. Laktoferyna w suplementach jest zwykle pozyskiwana z mleka krowiego, więc jest jednym z jego białek. Jeśli masz rozpoznaną alergię na mleko albo po nabiale pojawiają się u Ciebie pokrzywka, obrzęk lub duszność, nie stosuj laktoferyny bez konsultacji z lekarzem. Przy nadwrażliwości na inne składniki preparatu też należy go unikać.

Czy laktoferynę można stosować przy nietolerancji laktozy?

Nietolerancja laktozy dotyczy cukru mlecznego, a nie białek mleka, więc to inna sytuacja niż alergia. Sama laktoferyna jest białkiem, ale preparaty różnią się składem i część może zawierać inne składniki pochodzenia mlecznego. Sprawdź pełny skład na etykiecie, a przy silnych objawach nietolerancji zapytaj farmaceutę, czy dany produkt jest dla Ciebie odpowiedni.

Czy można przedawkować laktoferynę?

W ocenie EFSA szacowane spożycie laktoferyny bydlęcej przez dorosłych było około 100 razy niższe od najwyższej dawki, przy której w badaniu na zwierzętach nie obserwowano działań niepożądanych. Nie oznacza to, że można dowolnie zwiększać ilość. Stosuj porcję podaną na etykiecie i nie łącz kilku preparatów z laktoferyną bez porozumienia z lekarzem lub farmaceutą.

Jak długo można stosować laktoferynę?

Nie ma jednego ustalonego czasu stosowania. W badaniach z udziałem dorosłych podawano laktoferynę zwykle przez kilka tygodni do kilku miesięcy. Długość stosowania suplementu warto ustalić z lekarzem lub farmaceutą i trzymać się zaleceń z etykiety konkretnego produktu.

Czy laktoferynę przyjmować przed jedzeniem, czy po?

Badania nie dają jednoznacznej odpowiedzi, a producenci podają różne zalecenia. W badaniu na zdrowych dorosłych znaczna część laktoferyny podanej do żołądka przechodziła przez niego w nienaruszonej postaci, od 62 do 79% zależnie od formy. Najprościej trzymać się sposobu przyjmowania podanego na etykiecie konkretnego produktu i nie popijać go gorącym napojem.

Czy laktoferyna wchodzi w interakcje z lekami?

W przeglądach, na których opiera się ten tekst, nie opisywano interakcji laktoferyny z lekami, ale to nie jest dowód, że ich nie ma. Jeśli przyjmujesz leki na stałe, zwłaszcza preparaty żelaza, antybiotyki albo leki stosowane w chorobach przewlekłych, zapytaj lekarza lub farmaceutę o odstęp czasowy i o sens łączenia ich z suplementem.

Kto przed stosowaniem laktoferyny powinien porozmawiać z lekarzem?

Kobiety w ciąży i karmiące piersią, rodzice planujący podawać laktoferynę dziecku, osoby z alergią na białka mleka, osoby z chorobami przewlekłymi, z zaburzeniami gospodarki żelazem oraz osoby przyjmujące leki na stałe. Konsultacja jest też potrzebna, jeśli masz objawy, które nie zostały jeszcze zdiagnozowane.

Podsumowanie

Laktoferyna bydlęca jest w Unii Europejskiej dopuszczonym składnikiem żywności, ocenionym przez EFSA jako bezpieczny przy proponowanych ilościach, a w badaniach działania niepożądane opisywano rzadko. Głównym przeciwwskazaniem jest alergia na białka mleka krowiego i nadwrażliwość na składniki produktu. W ciąży, podczas karmienia, u dzieci, przy chorobach przewlekłych i stałych lekach decyzję warto podjąć z lekarzem. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.

Chcesz wiedzieć więcej o laktoferynie?

Czym jest laktoferyna, skąd się bierze i co na jej temat wiadomo z badań, zebraliśmy w kompletnym przewodniku o laktoferynie. Jeśli porównujesz preparaty, przeczytaj też, jak liczyć koszt w tekście laktoferyna cena.

Źródła

1. Decyzja wykonawcza Komisji 2012/727/UE z dnia 22 listopada 2012 r. zezwalająca na wprowadzenie do obrotu laktoferyny bydlęcej jako nowego składnika żywności. Dz.U. UE L 327 z 27.11.2012, s. 52. eur-lex: 32012D0727
2. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). Scientific Opinion on bovine lactoferrin. EFSA J. 2012;10(5):2701. doi: 10.2903/j.efsa.2012.2701
3. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). Scientific Opinion on bovine lactoferrin. EFSA J. 2012;10(7):2811. doi: 10.2903/j.efsa.2012.2811
4. Paesano R, Torcia F, Berlutti F, et al. Oral administration of lactoferrin increases hemoglobin and total serum iron in pregnant women. Biochem Cell Biol. 2006;84(3):377-380. PMID: 16936810
5. Ochoa TJ, Chea-Woo E, Baiocchi N, et al. Randomized double-blind controlled trial of bovine lactoferrin for prevention of diarrhea in children. J Pediatr. 2013;162(2):349-356. PMID: 22939927
6. Chan H, Chan G, Santos J, et al. A randomized, double-blind, placebo-controlled trial to determine the efficacy and safety of lactoferrin with vitamin E and zinc as an oral therapy for mild to moderate acne vulgaris. Int J Dermatol. 2017;56(6):686-690. PMID: 28369875
7. Vandenplas Y, Broekaert I, Domellöf M, et al. An ESPGHAN position paper on the diagnosis, management, and prevention of cow's milk allergy. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2024;78(2):386-413. PMID: 38374567
8. Lepanto MS, Rosa L, Cutone A, et al. Efficacy of lactoferrin oral administration in the treatment of anemia and anemia of inflammation in pregnant and non-pregnant women: an interventional study. Front Immunol. 2018;9:2123. PMID: 30298070
9. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z dnia 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności. Dz.U. UE L 136 z 25.5.2012. eur-lex: 32012R0432