Laktoferyna dla dzieci: co wiadomo z badań i o co zapytać pediatrę

Laktoferyna to białko, które naturalnie występuje w mleku, a najwięcej jest go w siarze i w mleku mamy. Rodzice pytają o nie najczęściej wtedy, gdy kończy się karmienie piersią albo gdy słyszą o nim od innych rodziców. W tym tekście porządkujemy, co o laktoferynie u niemowląt i dzieci wiadomo z badań, czego te badania nie rozstrzygają i o co zapytać pediatrę. Decyzję o podawaniu dziecku jakiegokolwiek suplementu warto zawsze podjąć z pediatrą.

Ogólne informacje o tym białku, jego źródłach i budowie zebraliśmy w kompletnym przewodniku o laktoferynie.

Ile laktoferyny jest w mleku mamy, a ile w mleku krowim?

Laktoferyna to białko wiążące żelazo, obecne w mleku i w wydzielinach organizmu, na przykład w ślinie czy łzach. W przeglądzie systematycznym 52 badań mleko kobiece w pierwszych czterech tygodniach po porodzie zawierało średnio 4,91 g laktoferyny na litr, a mleko dojrzałe średnio 2,10 g na litr [1]. Mleko krowie ma jej wielokrotnie mniej: w badaniu 198 krów było to od około 0,03 do 0,49 g na litr [2].

Laktoferyna jest wrażliwa na temperaturę i łatwo traci swoją budowę przestrzenną [3]. Przegląd badań nad pasteryzacją mleka kobiecego pokazuje, że obróbka cieplna zmienia wiele jego składników, choć stopnia tych zmian nie da się dokładnie oszacować [4]. Ilość laktoferyny w diecie zależy więc od rodzaju mleka i sposobu jego obróbki.

Laktoferyna u niemowląt: mleko mamy i mleko modyfikowane

U niemowlęcia naturalnym źródłem laktoferyny jest mleko mamy. Część mleka modyfikowanego jest wzbogacana laktoferyną bydlęcą, a prawo unijne określa, ile może jej być w takim mleku [5]. O wyborze mleka modyfikowanego dla niemowlęcia decyduje się z pediatrą. Ten tekst nie dotyczy podawania preparatów niemowlętom: u niemowlęcia źródłem laktoferyny jest mleko mamy albo mleko modyfikowane dobrane z pediatrą.

Badania z mlekiem modyfikowanym są nieliczne i małe. W pilotażowym badaniu 52 niemowląt karmionych butelką mleko z laktoferyną (850 mg na litr) porównywano przez 12 miesięcy ze standardowym mlekiem (102 mg na litr), a autorzy zaznaczyli, że potrzebne są większe badania [6]*. W badaniu 260 niemowląt po odstawieniu od piersi porównywano mleko z dodatkiem laktoferyny i bez niego przez trzy miesiące; autorzy zastrzegli, że wynik dotyczy określonej populacji, a jednym z nich był pracownik producenta mleka modyfikowanego [7]*.

Osobną grupą są wcześniaki leczone w szpitalu. Duże badanie u ponad 2200 wcześniaków nie wykazało różnicy w częstości późnych zakażeń między laktoferyną a placebo, a autorzy nie zalecili rutynowego podawania [8]. To dobry przykład, że wyniki małych badań nie zawsze potwierdzają się w dużych.

Co badano u starszych dzieci?

W badaniu 555 dzieci w wieku 12 do 18 miesięcy w Peru laktoferyna bydlęca nie zmieniła liczby biegunek w ciągu 6 miesięcy obserwacji w porównaniu z placebo [9]*. Metaanaliza 25 badań u osób poniżej 18 lat dała różne wyniki dla różnych rodzajów infekcji, a jej autorzy piszą, że kolejne badania trzeba lepiej zaprojektować [10].

W innym przeglądzie, obejmującym dzieci i dorosłych, w badaniach dziecięcych stosowano preparaty zawierające od 35 do 833 mg laktoferyny dziennie [11]. Tak szeroki zakres pokazuje, że badania trudno ze sobą porównać i nie da się z nich wyprowadzić jednej dawki dla dziecka.

* Opisane badania dotyczyły laktoferyny jako składnika (najczęściej bydlęcej, w mleku modyfikowanym lub preparacie badawczym), a nie produktu Genactiv. Ich wyniki nie są obietnicą efektu i nie zastępują porady lekarskiej.

Czego badania nie mówią?

Wyniki badań opisują średnie dla grup dzieci, często z krajów o innych warunkach życia niż w Polsce. Nie mówią, jak laktoferyna zadziała u konkretnego dziecka, ani nie zastępują diagnostyki. Częste infekcje u przedszkolaka są zwykle naturalnym etapem, ale wysoka gorączka utrzymująca się dłużej niż trzy dni, duszność, odwodnienie, apatia albo infekcje kończące się kolejnymi antybiotykami wymagają wizyty u pediatry. Laktoferyna nie ma w Unii Europejskiej dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego [12].

O co zapytać pediatrę, zanim podasz laktoferynę?

Przed rozmową warto zebrać kilka informacji. Ile dziecko ma lat i czy produkt na etykiecie jest przeznaczony dla tej grupy wiekowej. Czy dziecko ma alergię na białka mleka krowiego, bo laktoferyna bydlęca jest białkiem mleka [13]. Jakie inne preparaty, witaminy i leki dziecko już przyjmuje. W jakiej formie dziecko przyjmie preparat: krople, saszetka czy kapsułka, którą można otworzyć i wymieszać z jedzeniem. I wreszcie, po jakim czasie i po czym ocenić, czy podawanie ma sens. Jak porównać ceny preparatów, opisujemy w tekście laktoferyna cena, a możliwe działania niepożądane w tekście laktoferyna skutki uboczne.

Najczęstsze pytania

Od jakiego wieku można podawać laktoferynę dziecku?

Nie ma jednej granicy wieku dla wszystkich preparatów. Producenci podają na etykiecie, od jakiego wieku przeznaczony jest dany produkt, i te wskazania różnią się między kroplami, saszetkami i kapsułkami. U niemowląt źródłem laktoferyny jest mleko mamy albo mleko modyfikowane. O tym, czy i od kiedy podawać dziecku suplement z laktoferyną, decyduje się z pediatrą, który zna historię zdrowia dziecka.

Czy laktoferyna jest w mleku modyfikowanym?

Niektóre rodzaje mleka modyfikowanego są wzbogacane laktoferyną bydlęcą, a jej maksymalną ilość w takim mleku określa prawo unijne. Informację o laktoferynie znajdziesz w składzie na opakowaniu. Nie każde mleko modyfikowane ją zawiera i nie jest to składnik obowiązkowy. Wybór mleka dla niemowlęcia warto omówić z pediatrą, zwłaszcza przy alergii lub problemach z trawieniem.

Ile laktoferyny jest w mleku mamy?

Najwięcej laktoferyny zawiera siara i mleko z pierwszych tygodni po porodzie. W przeglądzie 52 badań mleko kobiece w pierwszych czterech tygodniach miało średnio 4,91 g laktoferyny na litr, a mleko dojrzałe średnio 2,10 g na litr. Od pierwszego miesiąca do dwóch lat karmienia stężenie pozostawało względnie stałe. Mleko krowie zawiera jej wielokrotnie mniej.

Czy laktoferyna jest bezpieczna dla dzieci?

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności ocenił laktoferynę bydlęcą jako bezpieczny składnik żywności przy proponowanych zastosowaniach i ilościach, także w mleku modyfikowanym dla niemowląt. W badaniach z udziałem dzieci zwykle nie opisywano działań niepożądanych. To ocena składnika, a nie konkretnego suplementu. Dzieci z alergią na białka mleka krowiego mogą reagować także na laktoferynę bydlęcą.

Czy dziecko z alergią na mleko może przyjmować laktoferynę?

Laktoferyna w suplementach jest najczęściej pozyskiwana z mleka krowiego, czyli jest białkiem mleka. U dziecka z rozpoznaną alergią na białka mleka krowiego każdy produkt z białkami mleka trzeba najpierw skonsultować z lekarzem prowadzącym. Nietolerancja laktozy to inny problem niż alergia na białka mleka, ale także wtedy warto sprawdzić pełny skład preparatu.

Jak podać laktoferynę dziecku, które nie połknie kapsułki?

Na rynku są krople, saszetki z proszkiem i kapsułki, które można otworzyć i wymieszać zawartość z jogurtem lub inną chłodną potrawą. Sposób podania zawsze sprawdzaj na etykiecie konkretnego produktu, bo nie każdą kapsułkę wolno otwierać. Gorące potrawy nie są dobrym wyborem, bo laktoferyna jest wrażliwa na temperaturę. Formę i ilość ustal z pediatrą.

Czy laktoferyna zastąpi leczenie zalecone przez lekarza?

Nie. Laktoferyna w suplemencie diety nie jest lekiem i nie zastępuje leczenia, szczepień ani diagnostyki. Jeśli dziecko ma gorączkę utrzymującą się kilka dni, duszność, objawy odwodnienia albo jest wyraźnie osłabione, potrzebna jest wizyta u pediatry. Antybiotyku ani innego leku nie przerywa się samodzielnie z powodu wprowadzenia suplementu.

Czy laktoferyna dla dzieci to to samo co colostrum?

Nie. Colostrum, czyli siara, to całe pierwsze mleko, które zawiera wiele różnych białek, w tym laktoferynę. Suplement z laktoferyną zawiera wyizolowane białko w określonej ilości na porcję. To różne produkty o różnym składzie, więc ich etykiet nie da się porównywać jeden do jednego. Przy wyborze któregokolwiek z nich dla dziecka kieruj się wskazaniami wiekowymi z etykiety i rozmową z pediatrą.

Podsumowanie

Laktoferyna to białko mleka, którego najwięcej jest w siarze i mleku mamy, a mniej w mleku krowim. Badania u niemowląt i dzieci są nieliczne, różnią się dawkami i populacjami, a część z nich, jak duże badanie u wcześniaków, nie potwierdziła oczekiwanych efektów. Z badań nie da się wyprowadzić jednej dawki dla dziecka. U niemowląt laktoferyna to temat mleka mamy i mleka modyfikowanego, a u starszych dzieci każdą decyzję o suplemencie warto podjąć z pediatrą. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.

Chcesz wiedzieć więcej o laktoferynie?

Skąd bierze się laktoferyna, czym różni się od colostrum i co wiadomo o niej z badań, opisujemy w kompletnym przewodniku o laktoferynie. Jak czytać wyniki morfologii i ferrytyny u dziecka, wyjaśniamy w tekście o ferrytynie u dzieci.

Źródła

1. Rai D, Adelman AS, Zhuang W, et al. Longitudinal changes in lactoferrin concentrations in human milk: a global systematic review. Crit Rev Food Sci Nutr. 2014;54(12):1539-1547. PMID: 24580556
2. Cheng JB, Wang JQ, Bu DP, et al. Factors affecting the lactoferrin concentration in bovine milk. J Dairy Sci. 2008;91(3):970-976. PMID: 18292252
3. Wang B, Timilsena YP, Blanch E, et al. Lactoferrin: structure, function, denaturation and digestion. Crit Rev Food Sci Nutr. 2019;59(4):580-596. PMID: 28933602
4. Peila C, Moro GE, Bertino E, et al. The effect of Holder pasteurization on nutrients and biologically-active components in donor human milk: a review. Nutrients. 2016;8(8):477. PMID: 27490567
5. Decyzja wykonawcza Komisji 2012/727/UE z dnia 22 listopada 2012 r. zezwalająca na wprowadzenie do obrotu laktoferyny bydlęcej jako nowego składnika żywności. Dz.U. UE L 327 z 27.11.2012, s. 52. eur-lex: 32012D0727
6. King JC Jr, Cummings GE, Guo N, et al. A double-blind, placebo-controlled, pilot study of bovine lactoferrin supplementation in bottle-fed infants. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2007;44(2):245-251. PMID: 17255839
7. Chen K, Chai L, Li H, et al. Effect of bovine lactoferrin from iron-fortified formulas on diarrhea and respiratory tract infections of weaned infants in a randomized controlled trial. Nutrition. 2016;32(2):222-227. PMID: 26602290
8. ELFIN trial investigators group. Enteral lactoferrin supplementation for very preterm infants: a randomised placebo-controlled trial. Lancet. 2019;393(10170):423-433. PMID: 30635141
9. Ochoa TJ, Chea-Woo E, Baiocchi N, et al. Randomized double-blind controlled trial of bovine lactoferrin for prevention of diarrhea in children. J Pediatr. 2013;162(2):349-356. PMID: 22939927
10. Mayorga V, Navarro R, Roldan V, et al. Efficacy of lactoferrin supplementation in pediatric infections: a systematic review and meta-analysis. Biochem Cell Biol. 2025;103:1-23. PMID: 39841980
11. Berthon BS, Williams LM, Williams EJ, et al. Effect of lactoferrin supplementation on inflammation, immune function, and prevention of respiratory tract infections in humans: a systematic review and meta-analysis. Adv Nutr. 2022;13(5):1799-1819. PMID: 35481594
12. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z dnia 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności. Dz.U. UE L 136 z 25.5.2012. eur-lex: 32012R0432
13. Vandenplas Y, Broekaert I, Domellöf M, et al. An ESPGHAN position paper on the diagnosis, management, and prevention of cow's milk allergy. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2024;78(2):386-413. PMID: 38374567