Laktoferyna w ciąży i po porodzie: co badano i dlaczego decyzja należy do lekarza

W ciąży zapotrzebowanie na żelazo rośnie, a niedokrwistość z niedoboru żelaza jest jednym z częstszych problemów, z którymi kobiety trafiają do lekarza. Część z nich słyszy wtedy o laktoferynie, białku mleka badanym między innymi u ciężarnych. W tym tekście opisujemy, co dokładnie badano, jakie są ograniczenia tych badań i dlaczego w ciąży oraz podczas karmienia piersią każdą suplementację wprowadza się wyłącznie po konsultacji z lekarzem. Żaden suplement nie zastępuje żelaza zaleconego przez lekarza.

Ogólne informacje o samym białku znajdziesz w kompletnym przewodniku o laktoferynie, a o tym, jak czytać wynik ferrytyny w ciąży, piszemy w tekście ferrytyna a ciąża.

Dlaczego w ciąży mówi się o żelazie i ferrytynie?

W czasie ciąży organizm matki wytwarza więcej krwi, a jednocześnie przekazuje żelazo rozwijającemu się dziecku i łożysku. Dlatego zapasy żelaza, które odzwierciedla ferrytyna, mogą się kurczyć nawet przy dobrej diecie. Rozpoznanie niedoboru i niedokrwistości opiera się na badaniach krwi, a sposób leczenia, w tym rodzaj i dawkę preparatu żelaza, ustala lekarz prowadzący ciążę. Niedokrwistość w ciąży nie jest problemem, który warto rozwiązywać na własną rękę.

Co badano: laktoferyna a siarczan żelaza u kobiet w ciąży

Laktoferynę u kobiet w ciąży najdłużej badał jeden włoski zespół, a później kilka zespołów z Egiptu. W najczęściej cytowanym badaniu włoskim 300 ciężarnych przyjmowało albo siarczan żelaza raz dziennie, albo laktoferynę bydlęcą w ilości 100 mg dwa razy dziennie, a grupę porównawczą stanowiły kobiety, które same nie podjęły leczenia. Badanie trwało 30 dni i nie zostało opisane jako randomizowane, więc jego wyniki nie pozwalają ocenić, czy laktoferyna może zastąpić żelazo [1]*. Ten sam zespół opublikował kolejne prace w podobnym schemacie [2][3].

Jedno z badań egipskich, porównujące laktoferynę z siarczanem żelaza u 200 ciężarnych, zostało w 2023 roku wycofane przez czasopismo [4]. Ta praca weszła do metaanaliz porównujących laktoferynę z solami żelaza w ciąży, w tym do najczęściej przywoływanej metaanalizy z 2017 roku i do przeglądu z 2024 roku [5][6]. Bez niej wnioski tych metaanaliz są niepewne, dlatego ich wyników tu nie przytaczamy.

* Opisane badania dotyczyły laktoferyny jako składnika (bydlęcej, u wybranych grup kobiet), a nie produktu Genactiv. Ich wyniki nie są obietnicą efektu i nie zastępują porady lekarskiej.

Na co uważać, czytając te wyniki?

Badania są nieliczne, krótkie, w części nierandomizowane i w dużej mierze pochodzą od dwóch środowisk badawczych, co utrudnia niezależne potwierdzenie wyników. Wycofanie jednej z prac i jej obecność w metaanalizach oznacza, że na dziś nie ma solidnej podstawy, by porównywać laktoferynę z żelazem w ciąży.

Najważniejsze jest to, że badania porównywały grupy kobiet pod kontrolą lekarzy. Nie wynika z nich rada, żeby w ciąży zamienić żelazo zalecone przez lekarza na suplement albo samodzielnie zmienić leczenie. Laktoferyna nie ma w Unii Europejskiej dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego [7]. Jeśli chcesz porozmawiać o niej z lekarzem prowadzącym, zabierz ze sobą wyniki badań krwi i listę wszystkich przyjmowanych preparatów, w tym witamin dla kobiet w ciąży. Czym laktoferyna różni się od żelaza, wyjaśniamy w tekście laktoferyna czy żelazo.

Laktoferyna po porodzie i podczas karmienia piersią

Po porodzie część kobiet zmaga się z niedokrwistością związaną z utratą krwi, a zapasy żelaza odbudowują się stopniowo. To również sytuacja dla lekarza, który oceni wyniki i zdecyduje o leczeniu. Warto wiedzieć, że laktoferyna jest naturalnym składnikiem mleka mamy: w przeglądzie 52 badań mleko z pierwszych czterech tygodni zawierało jej średnio 4,91 g na litr, a mleko dojrzałe 2,10 g na litr [8]. Suplement z laktoferyną podczas karmienia piersią, tak jak każdy inny preparat, wprowadza się po konsultacji z lekarzem. O laktoferynie u niemowląt piszemy w tekście laktoferyna dla dzieci.

Najczęstsze pytania

Czy w ciąży można przyjmować laktoferynę?

Laktoferynę badano u kobiet w ciąży, a EFSA oceniła laktoferynę bydlęcą jako bezpieczny składnik żywności przy proponowanych ilościach. W ciąży każdą suplementację wprowadza się jednak wyłącznie po konsultacji z lekarzem prowadzącym, który zna wyniki badań i przyjmowane preparaty. Kobiety z alergią na białka mleka krowiego nie powinny stosować laktoferyny bydlęcej bez zgody lekarza.

Czy laktoferyna zastąpi żelazo w ciąży?

Nie należy tak jej traktować. Badania porównujące laktoferynę z siarczanem żelaza w ciąży są nieliczne, w części nierandomizowane, a jedna z prac została wycofana i weszła do metaanaliz, więc ich wnioski są niepewne. Nie wynika z nich rada, by odstawić żelazo zalecone przez lekarza. O rodzaju i dawce preparatu żelaza w ciąży zawsze decyduje lekarz prowadzący.

Czy laktoferyna jest lekiem na niedokrwistość w ciąży?

Nie. Laktoferyna w suplemencie diety nie jest lekiem i nie ma dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego. Niedokrwistość w ciąży rozpoznaje lekarz prowadzący i to on, na podstawie badań krwi, dobiera leczenie, w tym preparat żelaza i jego dawkę. Nie zastępuj zaleconego leczenia suplementem i nie zmieniaj go bez konsultacji z lekarzem.

Czy laktoferyna jest bezpieczna w czasie karmienia piersią?

Laktoferyna jest naturalnym składnikiem mleka kobiecego, a laktoferynę bydlęcą EFSA oceniła jako bezpieczny składnik żywności. Nie oznacza to automatycznie, że każdy suplement z laktoferyną jest odpowiedni dla każdej karmiącej mamy. Przed wprowadzeniem preparatu porozmawiaj z lekarzem lub położną, zwłaszcza gdy dziecko ma alergię na białka mleka krowiego.

Czy laktoferyna przechodzi do mleka matki?

Laktoferyna jest wytwarzana w gruczole piersiowym i naturalnie występuje w mleku kobiecym, najwięcej w siarze i w pierwszych tygodniach laktacji. Brakuje natomiast badań, które pokazywałyby, czy i w jakim stopniu laktoferyna przyjmowana przez mamę w suplemencie zmienia jej ilość w mleku. Dlatego nie warto przyjmować jej z takim założeniem.

Co zrobić, gdy żelazo w ciąży wywołuje dolegliwości?

Powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu ciążę. Nudności, ból brzucha czy zaparcia po preparatach żelaza są częste, a lekarz może zmienić preparat, dawkę albo porę i sposób przyjmowania. Nie przerywaj leczenia na własną rękę i nie zastępuj go suplementem, bo niedokrwistość w ciąży wymaga kontroli wyników i decyzji lekarza.

Kiedy w ciąży zbadać ferrytynę?

Harmonogram badań w ciąży ustala lekarz prowadzący, a ferrytynę oznacza się zwykle razem z morfologią, zwłaszcza przy objawach takich jak nasilone zmęczenie, bladość czy kołatanie serca. Wynik ferrytyny w ciąży interpretuje się inaczej niż poza nią, bo zmienia się objętość krwi. Szczegóły opisujemy w artykule o ferrytynie w ciąży.

Czy po porodzie warto sięgnąć po laktoferynę?

Po porodzie najpierw warto sprawdzić morfologię i ferrytynę, zwłaszcza po większej utracie krwi, i omówić wyniki z lekarzem. To on zdecyduje, czy potrzebne jest leczenie żelazem. Laktoferyna nie ma dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego, a jej wprowadzenie w okresie połogu i karmienia piersią, tak jak każdego suplementu, wymaga konsultacji z lekarzem.

Podsumowanie

Laktoferynę bydlęcą badano u kobiet w ciąży głównie w porównaniu z siarczanem żelaza. Badania są nieliczne, w części nierandomizowane, a jedna z prac została wycofana i weszła do metaanaliz, więc ich wnioski są niepewne. Laktoferyna jest naturalnym składnikiem mleka mamy. W ciąży i podczas karmienia piersią suplement wprowadza się wyłącznie po konsultacji z lekarzem i nigdy w miejsce żelaza zaleconego przez lekarza. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.

Chcesz wiedzieć więcej o laktoferynie?

Czym jest laktoferyna, gdzie występuje naturalnie i co wiadomo o niej z badań, zebraliśmy w kompletnym przewodniku o laktoferynie. Jak czytać wynik ferrytyny, wyjaśniamy w przewodniku o ferrytynie.

Źródła

1. Paesano R, Torcia F, Berlutti F, et al. Oral administration of lactoferrin increases hemoglobin and total serum iron in pregnant women. Biochem Cell Biol. 2006;84(3):377-380. PMID: 16936810
2. Paesano R, Berlutti F, Pietropaoli M, et al. Lactoferrin efficacy versus ferrous sulfate in curing iron deficiency and iron deficiency anemia in pregnant women. Biometals. 2010;23(3):411-417. PMID: 20407805
3. Paesano R, Berlutti F, Pietropaoli M, et al. Lactoferrin efficacy versus ferrous sulfate in curing iron disorders in pregnant and non-pregnant women. Int J Immunopathol Pharmacol. 2010;23(2):577-587. PMID: 20646353
4. Rezk M, Dawood R, Abo-Elnasr M, et al. Lactoferrin versus ferrous sulphate for the treatment of iron deficiency anemia during pregnancy: a randomized clinical trial. J Matern Fetal Neonatal Med. 2016;29(9):1387-1390. Praca wycofana w 2023 r. (doi: 10.1080/14767058.2023.2235773). PMID: 26037728
5. Abu Hashim H, Foda O, Ghayaty E. Lactoferrin or ferrous salts for iron deficiency anemia in pregnancy: a meta-analysis of randomized trials. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. 2017;219:45-52. PMID: 29059584
6. Christofi MD, Giannakou K, Mpouzika M, et al. The effectiveness of oral bovine lactoferrin compared to iron supplementation in patients with a low hemoglobin profile: a systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. BMC Nutr. 2024;10(1):20. PMID: 38291525
7. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z dnia 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności. Dz.U. UE L 136 z 25.5.2012. eur-lex: 32012R0432
8. Rai D, Adelman AS, Zhuang W, et al. Longitudinal changes in lactoferrin concentrations in human milk: a global systematic review. Crit Rev Food Sci Nutr. 2014;54(12):1539-1547. PMID: 24580556