Przyczyny niskiej ferrytyny: dlaczego jej poziom spada i co oznacza niski wynik?

Niska ferrytyna oznacza, że kurczy się zapas żelaza w organizmie. Przyczyną bywa dieta, ale też utrata krwi, zaburzenia wchłaniania, choroby przewlekłe albo większe zapotrzebowanie. Poniżej wyjaśniamy, dlaczego ferrytyna spada i co może oznaczać niski wynik.

1. Jakie funkcje pełni ferrytyna w organizmie?
2. Niski poziom ferrytyny: główne przyczyny
3. Jakie mogą być skutki niedoboru ferrytyny?

Częstą przyczyną jest dieta z niewielką ilością żelaza albo z ograniczonym wyborem jego źródeł, ale nie jedyną. Do niskiego poziomu ferrytyny i żelaza może przyczynić się też niedoczynność tarczycy, zaburzenia wchłaniania z przewodu pokarmowego, obfite miesiączki czy zwiększone zapotrzebowanie, np. u kobiet w ciąży. Nieuzupełniony niedobór może z czasem prowadzić do anemii.

Jakie funkcje pełni ferrytyna w organizmie?

Wbrew pozorom samo badanie żelaza nie wystarczy, aby sprawdzić stan gospodarki żelazowej w organizmie. Badając wyłącznie żelazo, nie jesteśmy w stanie wykluczyć anemii. Jeśli ten parametr jest w normie, oznacza to, że organizm prawidłowo je wchłania. Nie jest jednak równoznaczne z tym, że zapasy Fe są dostateczne. Wskaźnikiem, który pozwala to sprawdzić, jest właśnie ferrytyna.

Za co odpowiada ferrytyna? To informator o zapasach żelaza w ustroju. Pełni dwie zasadnicze funkcje:

1. Magazynuje, tworząc zapasy żelaza w kluczowych narządach (wątroba, śledziona, szpik kostny, mięśnie, nabłonek jelita, płyny ustrojowe).
2. Jako jedno z “białek ostrej fazy” informuje o stanie zapalnym toczącym się w organizmie.

Badanie poziomu ferrytyny pozwala stwierdzić, czy nasz organizm magazynuje ten składnik w prawidłowy sposób. To jeden z najważniejszych testów, jakie wykonuje się u osób przewlekle zmęczonych, bez energii, borykających się z ospałością, niedoczynnością tarczycy lub przerzedzającymi się włosami. Jej pomiar jest zalecany również w przypadku osób:

• z objawami niedokrwistości (anemii) z niedoboru żelaza,
• w ciąży lub karmiących piersią,
• z przewlekłymi chorobami nerek lub wątroby,
• przyjmujących preparaty żelaza,
• po urazach i operacjach,
• z obfitymi krwawieniami menstruacyjnymi,
• zmagających się z chorobami przewodu pokarmowego.

Poza tym badanie poziomu ferrytyny warto wykonywać profilaktycznie u ludzi zdrowych. Dzięki temu będziemy pewni, że zasoby żelaza w organizmie są wystarczające.

Niski poziom ferrytyny: główne przyczyny

Do najczęstszych przyczyn niskiego stężenia ferrytyny należy niedostateczne spożycie żelaza. Ma to miejsce przede wszystkim w przypadku osób stosujących dietę wegańską lub wegetariańską z nikłą zawartością produktów mięsnych i źródeł żelaza roślinnego. Drugi powód to zwiększone zapotrzebowanie na żelazo w konkretnych momentach życia, np. podczas ciąży lub w czasie laktacji.

Jednak niski poziom ferrytyny może być też wynikiem choroby. Może wskazywać na przewlekłe stany zapalne toczące się w organizmie, zaburzenia ze strony układu pokarmowego (takie jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna), czy zaburzenia hormonalne takie jak niedoczynność tarczycy, które mają bezpośredni wpływ na metabolizm żelaza i ferrytyny.

Jakie mogą być skutki niedoboru ferrytyny?

Skutki niedoboru ferrytyny wynikają z braku żelaza i na początku są mało charakterystyczne: najczęściej to zmęczenie, bladość skóry, gorsza koncentracja i nadmierne wypadanie włosów. Same w sobie nie przesądzają o niskiej ferrytynie, dlatego rozstrzyga badanie krwi ocenione przez lekarza.

Finalnie niedobór żelaza i ferrytyny może prowadzić do anemii, która w łagodnej postaci nie powoduje poważniejszych powikłań. Jeśli jednak doprowadzimy organizm do poważnej niedokrwistości, ciężka postać anemii może skutkować m.in. problemami z sercem¹ (przyspieszona akcja serca oznacza konieczność pompowania większej ilości krwi ze względu na brak tlenu, czego efektem jest niewydolność lub powiększenie mięśnia sercowego), wzmożoną podatnością na infekcje, osłabieniem odporności wrodzonej i komórkowej², a w przypadku ciężarnych - przedwczesnym porodem i niską masą urodzeniową dziecka³.

Gdy znasz przyczynę niskiej ferrytyny, następnym krokiem jest plan jej podniesienia: jak podnieść ferrytynę. Leczenie niedoboru żelaza zawsze ustala lekarz.

Źródła:

• Lek. med. Klaudia Knap, Ferrytyna, https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/152280,ferrytyna
• U. Demkow i in., Diagnostyka laboratoryjna, Oficyna Wydawnicza Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, Warszawa 2015, s. 48–54.
• Plays M., Muller S., Rodriguez R. (2021). Chemistry and biology of ferritin. Metallomics. Vol. 13, Nr 5, s. 1-18.